ISRO Takes A Giant Leap In Space Technology, Tests Homegrown Space Shuttle

http://umangspaceencyclopedia.blogspot.in/

India scripts history by launching its own homegrown RLV

IISRO entered history books with the launch of its winged reusable launch vehicle (RLV) in Sriharikota. The landmark launch can be considered to be another milestone in ISRO’s journey thus far. Though the US and Russia have launched reusable vehicles in the past, this is the first time India has done something of this sort via innovative means.

 

The indigenously devised shuttle has caught people’s attention as its capable of diminishing costs of launching rockets by nearly 10 times. This will help India in strengthening its foothold in the space launch industry and easily send more satellites into space.

 

Indian Space Research Organisation (ISRO) director Devi Prasad Karnik said, “We have successfully accomplished the RLV mission as a technology demonstrator. The lift-off was at 7.00 A.M. from the first launch pad here.”

 

ISRO demonstrated its space technology prowess with this launch and it’s the second grand achievement of the space agency within a short span of time since the Mars Mission. The mini-shuttle landed in the Bay of Bengal on its way back, about 500 Km from the coast. Overall, it completed a 10 minute flight at about 70 Km above Earth.

 

The successful mission has enhanced ISRO’s capabilities as it can now arrange data on hypersonic speed, autonomous landing and powered cruise flight with the use of air-breathing propulsion.

 

ISRO has utilised cutting edge technology to develop the vehicle and its been seen as a revolutionary step amongst the country’s space achievements. Till date, ISRO has used Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) and Geosynchronous Satellite Launch Vehicle (GSLV) for putting satellites in various orbits. However, these have been termed as Expendable Launch Vehicles (ELVs) as they usually get burned once satellites are sent into space. This leads to the use of new rockets every time satellites are launched.

 

The RLV, as discussed earlier has been a major breakthrough in the country’s space program and we can also dream of sending Indian astronauts to space in the future.

બુધ સૂર્ય સામેથી પસાર થતો સદીમાં ૧૩ વખત જ કેમ દેખાય?

બુધ સૂર્ય સામેથી પસાર થતો સદીમાં ૧૩ વખત જ કેમ દેખાય?

હમણાં ૯ મે, ૨૦૧૬ના દિવસે અખબારોમાં સતત સમાચાર આવ્યા કે, મરક્યુરી સૂર્યની સામેથી પસાર થયો અને વિજ્ઞાાનીઓએ તેનો ખાસ અભ્યાસ કર્યો. કારણ કે, આ ઘટના સદીમાં માત્ર ૧૩ વખત જોવા મળે એવી દુર્લભ છે.  મરક્યુરી એટલે કે બુધનો ગ્રહ. છેલ્લે ૨૦૦૬માં બુધને સૂર્ય સામેથી પસાર થતો જોઈ શકાયો હતો. હવે પછી એ ૧૧ નવેમ્બર, ૨૦૧૯માં આ રીતે સૂર્ય સામેથી પસાર થતો દેખાશે અને ત્યારપછી ૨૦૩૨માં સૂર્ય આગળથી પસાર થતો જોવા મળશે. બુધ પણ આપણી પૃથ્વીની જેમ સૂર્ય ફરતે ગોળ આંટા ફરે છે. તો એ દર વર્ષે કેમ ન દેખાય? આ સવાલ જો મનમાં જાગતો હોય તો ચાલો સમજીએ કે કેમ આ ઘટના દર વર્ષે બનતી નથી.

પહેલાં એ સમજીએ કે ઘટના ખરેખર શું છે. આપણી પૃથ્વી સૂર્ય ફરતે ચક્કર કાપતી રહે છે, તેને આપણે સૂર્યની પરિક્રમા કહીએ છીએ. બુધ ગ્રહ પણ સૂર્ય ફરતે ચક્કર કાપે છે, પરિક્રમા કરે છે. બુધ સૂર્યની સૌથી નજીકનો, આપણી સૂર્યમાળાનો સૌથી પહેલો ગ્રહ છે, બીજા નંબરે શુક્ર આવે છે, પૃથ્વીનો નંબર ત્રીજો છે. સૂર્યથી આપણી પૃથ્વી ૯.૧૭ કરોડ કિલોમીટર દૂર છે અને બુધ સૂર્યથી માત્ર ૫.૭૯ કરોડ કિલોમીટર દૂર છે. એટલે ત્યાં કોઈપણ પદાર્થ ક્ષણવારમાં વરાળ બની જાય છે. સૂર્યની પરિક્રમા કરતો એ પૃથ્વી અને સૂર્યની વચ્ચે આવે ત્યારે આપણને તે સૂર્ય આગળથી પસાર થતો દેખાય છે.

 આપણી પૃથ્વીની પરિક્રમાના માર્ગને ક્ષિતિજની જેમ આડો ધારી લઈએ તો બુધનો રસ્તો ૭અંશના ત્રાંસમાં છે. એટલે દર નવેમ્બર અને મે મહિનામાં જ પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષા બુધની ભ્રમણકક્ષાને કાપે છે. આ સમયે બુધ પૃથ્વી અને સૂર્યની વચ્ચે આવી જાય તો આપણને જોવા મળે.

આવું દર વર્ષે બનતુ નથી. કારણ કે પૃથ્વીની સૂર્ય ફરતે પરિક્રમા ૩૬૫.૨૫ દિવસમાં પૂરી થાય છે. બુધ પૃથ્વીના માપના ૮૮ દિવસમાં પરિક્રમા પૂરી કરી લે છે. એટલે બંનેની ભ્રમણકક્ષા એકબીજાને કાપે છે એ જગ્યાએ પૃથ્વી આવે ત્યારે બુધ ક્યાંક બીજે હોય છે અને બુધ અહીં આવે તો પૃથ્વી ક્યાંક બીજે પહોંચી ગઈ હોય છે. સો વર્ષમાં માત્ર ૧૩ જ વખત બુધ સૂર્યની પરિક્રમા કરતો પૃથ્વીની પરિક્રમાના માર્ગને કાપે એ જગ્યાએ આવે તો પૃથ્વી પણ એ સમયે ત્યાં જ હોય અને આપણે પૃથ્વીવાસીઓ બુધના નાનકડા ટપકાંને સૂર્ય આગળથી પસાર થતું જોઈ શકીએ.

સૂર્યના આંખ આંજી દેતા અજવાળાને ચન્દ્ર જેવો આછો કરી દે એવા દૂરબીન શોધાયાં એ પછી જ બુધને આ રીતે જોવાનું શક્ય બન્યું છે. પૃથ્વી કરતાં બુધ ત્રીજા ભાગનો જ છે. એટલે સૂર્યની સામેથી પસાર થતી વખતે એ માંડ નજરે ચઢે એવું કાળું ટપકું જ દેખાય છે. કાળું ટપકું સૂર્ય આગળથી પસાર થતું જોવાનો શો લાભ એવો પ્રશ્ન મનમાં થતો હોય તો જાણી લો કે આવું જ ખગોળવિજ્ઞાાનીઓ પણ વિચારતા હતા, પરંતુ નાસાની જેટ પ્રોપલ્ઝન લેબોરેટરીના લીલે તવરનીર નામના નિષ્ણાતે કહ્યું કે,બુધની આસપાસ વાતાવરણ આમ દેખાતું નથી, પરંતુ એની આસપાસથી નીકળતાં સૂર્યનાં કિરણો એના વાતાવરણમાં ગળાઈને,રંગ બદલીને આવતા હશે. જો ધ્યાનથી એ કિરણોના તફાવતને જોઈ શકીએ તો બુધનું વાતાવરણ ખરેખર કયા વાયુઓનું બનેલું છે એ ખાતરીથી જાણી શકાય. એટલે વિજ્ઞાાનીઓ બુધ પસાર થતો હોય તો એની ઉપર નજર માંડી રાખે છે.

आज सूर्य के सामने से गुजरेगा बुध: भारत में भी दिखेगा नजारा, साइंटिस्ट्स ने दी वॉर्निंग

इससे पहले बुध 2006 में सूर्य के सामने से गुजरा था। अगली बार यह नजारा भारत में 2032 में देखा जा सकेगा

आज बुध (मरकरी) सूर्य के सामने से गुजरेगा। साइंटिस्ट्स ने शाम 4.42 के बाद सूर्य के तरफ न देखने की वॉर्निंग दी है। इसको देखने पर आपकी आंखों पर बुरा असर पड़ सकता है। कई साइंटिस्ट्स इससे परमानेंट रोशनी खोने की बात भी कह रहे हैं। बता दें कि सूर्य के सामने से बुध के गुजरने की घटना 100 सालों में 13 बार होती है। बुध को सूर्य को क्रॉस करने में करीब साढ़े सात घंटे लगेंगे...

- चंडीगढ़ की पंजाब यूनिवर्सिटी (पीयू) के फिजिक्स डिपार्टमेंट के एसोसिएट प्रोफेसर संदीप सहजपाल के मुताबिक, इसको देखने पर आंखों की रोशनी पर बुरा असर पड़ सकता है।

- सोमवार शाम 4 बजकर 42 मिनट से सूर्य अस्त होने तक में बुध के सूर्य के सामने से गुजरने (ट्रांजिट ऑफ मर्करी) का असर रहेगा। 

- डॉ. सहजपाल के मुताबिक, इस दौरान मर्करी सूरत के आगे से क्रॉस करेगा। मर्करी को सूरज के आगे से क्रॉस करने पर साढ़े सात घंटे लगेंगे लेकिन भारत में ये 4 बजकर 42 मिनट के बाद 7 बजकर 6 मिनट पर सूर्य अस्त होने तक असरदार रहेगा।

क्या है ट्रांजिट ऑफ मर्करी?

- सौरमंडल का सबसे छोटा प्लेनेट बुध के सूरज के आगे से क्रॉस करने को ट्रांसिट ऑफ मर्करी कहते हैं। 

- इस दौरान सूर्य के आगे काले रंग का छोटा सा धब्बा नजर आएगा।

खुली आंखों से देखना हो सकता है खतरनाक

- सूर्य के आगे से बुध के क्रॉस होते होने इससे एनर्जी निकलती है। इस एनर्जी को देखने पर हमारी आंखें सहन नही कर पाती। 

- इस एनर्जी की वजह से आंखों का रेटिना पूरी तरह डैमेज हो सकता है।

- आमतौर पर बीमारी या किसी चोट से डैमेज होने वाले रेटिना को ठीक किया जा सकता है। लेकिन ट्रांजिट ऑफ मर्करी से डैमेज रेटिना ठीक नहीं हो सकता।

- डॉ. संदीप सहजपाल के मुताबिक, इस घटना को केवल सोलर फिल्टर वाली दूरबीन से ही देखा जा सकता है। चश्मे से भी देखने पर बुरा असर पड़ सकता है।

अगली बार 2032 में दिखेगा ट्रांजिट ऑफ मर्करी

- भारत में 2032 में मई और नवंबर के महीने में ट्रांजिट ऑफ मर्करी देखा जा सकेगा। 

- भारत में इससे पहले 6 नवंबर 2006 को ट्रांजिट ऑफ मर्करी हुआ था। लेकिन नॉर्थईस्टर्न राज्यों में यह सूर्योदय के समय ही यह दिखा था। 

- अगला ट्रांजिट ऑफ मर्करी 11 नवंबर 2019 को होगा। लेकिन भारत में सूर्यास्त होने की वजह ये नहीं दिखेगा।

चश्मे से भी न देखें

- चंडीगढ़ के घटना पर फिल्टर नजर इस खगोलीय घटना को पीयू का फिजिक्स डिपार्टमेंट ऑब्जर्व करेगा। डॉ. संदीप सहजपाल बताते हैं कि इस घटना को देखने के लिए पीयू में इंतजाम किए गए हैं। साइंटिस्ट ऑब्जर्व करेंगे कि ट्रांजिट ऑफ मर्करी के समय कितनी एनर्जी निकलती है।

साइंटिस्ट्स के लिए क्या है मौका?

- बुध के सूर्य के सामने से गुजरने के दौरान साइंटिस्ट्स ये जानने की कोशिश करेंगे कि स्टार्स-प्लेनेट स्पेस में कैसे मूवमेंट करते हैं।

- नासा ने इसकी स्टडी के लिए 3 टेलिस्कोप लगाए हैं।

- नासा के प्रोग्राम मैनेजर लुई मेयो के मुताबिक, 'स्पेस में जब दो प्लेनेट या स्टार्स नजदीक आते हैं तो साइंटिस्ट्स काफी एक्साइटेड होते हैं। इससे हमें काफी कुछ जानने-समझने का मौका मिलेगा।'

- 'बुध के ट्रांजिट से वहां के एटमॉस्फियर को जानने में मदद मिलेगी।

क्या है बुध की खासियत

- नासा के मुताबिक, बेहद गर्म होने के चलते बुध में एटमॉस्फियर नहीं है। दूसरे शब्दों में ये भी कह सकते हैं कि बुध का वायुमंडल काफी पतला है। गैसें यहां रुक ही नहीं पातीं।

1631 में पहली बार लगा था पता

- बुध के सूर्य के सामने से निकलने का पहली बार पता 1631 में लगा था।

- इस घटना से एस्ट्रोनॉमर्स को बुध की सरफेस और धरती की सूर्य से दूरी का पता लगाने में मदद मिलती है।

- मेयो के मुताबिक, '1631 में जब पहली बार बुध का सूर्य के सामने से गुजरना देखा गया, उस वक्त आज की तुलना में काफी छोटे टेलिस्कोप थे। आज की टेक्नोलॉजी की मदद से बुध की ट्रांजिट से स्पेसक्राफ्ट और इन्स्ट्रूमेंट्स का टेस्ट किया जा सकेगा।'

- नासा के एक अन्य साइंटिस्ट डीन पेसनेल के मुताबिक, 'जब हम किसी बेहद चमकीली चीज के सामने कुछ देखते हैं तो वह धुंधली हो जाती है। चमकदार लाइट एक तरह की धुंध पैदा करती है। सूर्य के सामने आने पर बुध भी एकदम काला नजर आएगा। लेकिन हम इंस्ट्रूमेंट्स ऐसे सेट कर रहे हैं ताकि हम धुंध को कम कर सकें।'

એક સદી બાદ સાચી પડી આઈન્સ્ટાઈનની ભવિષ્યવાણી

http://umangspaceencyclopedia.blogspot.com/

ખગોળવિજ્ઞાન જગત માટે ગુરુવારનો દિવસ ઐતિહાસિક રહ્યો હતો. ખગોળ વિજ્ઞાન જગતને ઉત્સાહિત કરી દેનારી એક ધોષણામાં વૈજ્ઞાનિકોએ કહ્યું કે અંતમાં તેમને ગુરુત્વાકર્ષણ તરંગોની શોધ કરી લીધી છે જેની એક સદી પહેલા આઈન્સ્ટાઈને ભવિષ્યવાણી કરી હતી.

આ તરંગોની શોધે ખગોળશાસ્ત્રીઓને ઉત્સાહથી ભરી દીધા છે. આ શોધને પરિણામે બ્રહ્માંડને સમજવા માટે નવા રસ્તા ખુલ્યા છે. આ તરંગો બ્રહ્માંડમાં વિશાળ ટક્કરોથી ઉત્પન્ન થયા હતાં. વૈજ્ઞાનિકોએ આ સફળતાને એ ક્ષણ સાથે જોડી જયારે ગેલેલીયોએ ગ્રહોને જોવા માટે દુરબીનનો સહારો લીધો હતો. 

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ગુરુત્વાકર્ષણ તરંગોની ઐતિહાસિક શોધ પર પ્રસન્નતા વ્યક્ત કરી અને ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોની ભૂમિકાના વખાણ કર્યા હતાં. તેઓએ ટ્વીટ કર્યુ કે અત્યંત ગર્વ છે કે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો આ પડકારરૂપ શોધના નિમિત્તરૂપે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

અંતરિક્ષ પરી કલ્પના ચાવલાના જીવન સાથે જોડાયેલી કેટલીક અજાણી વાતો!

લાઇફસ્ટાઇલ ડેસ્કઃ કલ્પના ચાવલાની છેલ્લી ઉડાન 16 જાન્યુઆરી 2003ના કોલમ્બિયા સ્પેસ શટલથી શરૂ થઈ હતી. આ 16 દિવસનું મિશન હતું. આ મિશન પરથી પરત આવતી વખતે 1 ફેબ્રુઆરી 2003ના શટલનું અકસ્માત થઈ ગયું. આ અકસ્માતમાં કલ્પના સહિત 6 અંતરિક્ષ યાત્રીઓએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો. કલ્પનાના જીવન સાથે જોડાયેલા કેટલાક અજાણ્યાં પાસાઓ વિશે આજે અમે તમને રૂબરૂ કરાવી રહ્યા છીએ...

- 1997માં કલ્પના ચાવલાએ પહેલી અંતરિક્ષ યાત્રા કરી હતી. જ્યારે તે સ્પેસ શટલ કોલમ્બિયામાં હતી, ત્યારે તેણે એક પ્રાઇમરી રોબોટિક આર્મ ઓપરેટર અને સ્પેશ્યલિસ્ટની કામગીરી કરી હતી.

 

- કલ્પના ચાવલાને બાળપણથી જ અંતરિક્ષ યાત્રી બનવાની ઈચ્છા હતી. તેને તે મુજબ શિક્ષા પણ લીધી. 1988માં તેણે બોલ્ડરમાં કોલોરાડો યૂનિવર્સિટીથી એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગમાં પીએચડી કર્યું હતું.

 

- ચાવલા એક સમજદાર મહિલા હતી. તેને કોમર્શિયલ પાયલટ લાઇસન્સ મળ્યું હતું, જેની અંતર્ગત તેને સીપ્લેન, મલ્ટિએન્જિન એરપ્લેન અને ગ્લાઇડર ચલાવવાની પરવાનગી મળી હતી.

- અમેરિકામાં રહેવા છતાં કલ્પના શુદ્ધ શાકાહારી હતી.

 

- ચંદીગઢની પંજાબ એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યા પછી તેણે ત્યાં જ સૌથી પહેલી લેક્ચરરની નોકરી કરી.

 

- ભારતમાં અભ્યાસ પૂરો કરી યૂનિવર્સિટી ઑફ ટેક્સાસમાં કલ્પનાએ લાસ્ટ ડેટમાં એડમિશન લીધું હતું.

 

- એક યુવતી હોવા છતાં કલ્પનાએ ક્યારેય પણ કોઈ પ્રકારના આભુષણ નહોતા પહેર્યા. કલ્પનાને ભરતનાટ્યમ ખૂબ જ પસંદ હતું.

- કલ્પના મેકઅપ પર પૈસા ખર્ચ કરવા વ્યર્થ માનતી હતી અને પોતાના વાળ સ્વયં કટ કરતી હતી.

 

- ઘરમાં કલ્પનાને પ્રેમથી બધા મોન્ટુ કહેતા હતા.

 

- નાસા જોઇન કર્યા પછી કલ્પના કરનાલથી દર વર્ષે 2 બાળકોને પોતાના ખર્ચે નાસા વિજિટ કરાવતી હતી. આ બાળકો 10થી 12 દિવસ ત્યાં રહેતા હતા. ભારતથી યૂએસ સુધીનો તમામ ખર્ચ કલ્પના કરતી હતી. આ પરંપરા કલ્પનાની મૃત્યુ પછી પણ ચાલુ છે.

NASAના વૈજ્ઞાનિકોની કમાલ, સ્પેસમાં ઉગાડ્યુ પ્રથમ ફૂલ
http://umangspaceencyclopedia.blogspot.in/


નાસાના અવકાશયાત્રીઓ સ્કોટ કેલી અને લિંડગ્રેન વેજ લેબમાં તૈયાર પ્લાન્ટની પાંદડીઓ ખાઇ રહ્યા છે.
ઇન્ટરનેશનલ ડેસ્કઃ વૈજ્ઞાનિકોએ પ્રથમવાર પૃથ્વી બહાર ફૂલ ઉગાડવામાં સફળતા મેળવી છે. ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સેન્ટર(આઇએસએસ)ની વેજી લેબમાં પ્રથમવાર એડિબલ જિનિયા નામનો પ્લાન્ટ ઉગાડ્યો હતો. અને તેમાં જેવા ફૂલ આવ્યા કે અવકાશયાત્રી સ્કોટ કેલીએ તેની તસવીરો ટ્વિટર પર પોસ્ટ કરી હતી. આ સફળતાને ભવિષ્યમાં સ્પેસ મિશન અને મંગળ પર માનવવસાહત વસાવવાની દિશામાં સફળતા માનવામાં આવે છે.


એક સમયે સૂકાવા લાગ્યો હતો છોડ
એક સમયે એડિબલ જિનિયાનો આ છોડ સૂકાવા લાગ્યો હતો. તેની અંદરનું પાણી પાંદડાઓની બહાર આવવાનું શરૂ થઇ ગયુ હતું. પાંદડાઓ સૂકાવા લાગી હતી. જે છોડ નષ્ટ થવાની પ્રથમ નિશાની હતી. તેને બચાવવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ પંખાથી હવા આપી હતી. જેમાં સફળતા મળી અને સ્પેસમાં પ્રથમ ફૂલ ખીલ્યુ હતું. તેની પ્રથમ તસવીરો પણ આઇએસએસમાં એક વર્ષથી રહેતા  સ્કોટ કેલીએ જાહેર કરી છે. કેલી માર્ચ,2016માં પાછા ફરશે. 

સલાડ છે આ છોડ અને તેનું ફૂલ
એડિબલ જિનિયા નામનો આ છોડ વેજીલેબમાં ઉગાડવામાં આવ્યો છે. આ છોડ અને તેનું ફૂલ સલાડ સ્વરૂપે ખાવામાં આવે છે. જોકે, આ છોડને ઉગાડવો ખૂબ મુશ્કેલ હતો કારણ કે આ લાઇટ અને વાતાવરણ મામલે ખૂબ સેન્સેટિવ છે. તેને ઉગાડવામાં લગભગ 60થી 80 દિવસનો સમય લાગે છે. 

તૈયારીઓ
2018માં આઇએસએસમાં ટામેટાના બીજ રોપવામાં આવશે. આ અગાઉ કેટલીક અન્ય શાકભાજી કે ફળો ઉગાડવાની તૈયારી છે. 

શું છે વેજી લેબ
એસ્ટ્રોનોટ્સને તાજા શાકભાજી ખાવા મળે તે માટે આઇએસએસમાં મે, 2014માં વેજ લેબ તૈયાર કરવામાં આવી હતી. આ એક પ્રકારની ડિબ્બાનુમા છે જેનું વજન 7.2 કિલોગ્રામ છે. લેબ કામ કરી શકે એ માટે તેને 115 વોટ એનર્જીની જરૂર હોય છે. શૂન્ય ગુરુત્વાકર્ષણમાં તેમાં છોડ વધુમાં વધુ 45 સેમીની ઉંચાઇ સુધી ઊગી શકે છે. 

कैसे गायब होते हैं शनि से पानी के आयन?

वॉशिंगटन: वैज्ञानिकों ने एक नयी खोज में पाया कि कैसे शनि ग्रह के पर्यावरण से पानी के आयन निकल जाते हैं। उन्होंने एक ऐसे बिंदु का पता लगाया है जहां से यह आयन ग्रह के वातावरण से गायब हो जाते हैं।

अमेरिका की युनिवर्सिटी ऑफ मोंटाना के प्रोफेसर डेनियल रेसेनफेल्ड ने इस संबंध में विस्तृत अध्ययन किया है। वह नासा के प्रबंधन वाले कासिनी अनुसंधान दल के सदस्य हैं जो शनि ग्रह के बारे में अध्ययन करता है। कासिनी वर्ष 2004 से शनि से जुड़े आंकड़े जुटा रहा है। कासिनी पर लगा एक उपकरण ग्रह के मैग्नेटोस्फीयर को मापता है। मैग्नेटोस्फीयर अंतरिक्ष का वह क्षेत्र होता है जहां आवेशित कण उस ग्रह के चुंबकीय क्षेत्र से नियंत्रित रहते हैं। आवेशित कणों को प्लाज्मा के तौर पर जाना जाता है।
इससे पहले कासिनी ने खोज की थी कि शनि के प्लाज्मा में जल आयन होते हैं। यह शनि के चंद्रमा एंस्लेडस से आते हैं। एंस्लेडस अपने येलोस्टोन जैसे गीजर से पानी की बौछारों को छोड़ता है और उसी से जल आयन आते हैं। यह जानते हुए कि जल के आयन अनिश्चित काल तक नहीं रह सकते तो वैज्ञानिकों ने अध्ययन किया कि कैसे यह शनि के मैग्नेटोस्फीयर से बच कर निकल जाते हैं।
वैज्ञानिकों ने पाया कि प्लाज्मा ने मैग्नेटोस्फीयर से बाहर जाने के लिए एक स्थान पाया हुआ है जो कि एक पुनर्जुड़ाव बिंदु (रीकनेक्शन पॉइंट) पर है। यह वह बिंदु होता है जहां पर चुंबकीय क्षेत्र एक वातावरण से अलग होता है और दूसरे वातावरण से जुड़ता है। शनि के मामले में वैज्ञानिकों ने इन रीकनेक्शन पॉइंट्स को ग्रह के पीछे पाया। यहां पर चुंबकीय क्षेत्र का पिछला भाग (मैग्नेटोटेल) सौर पवनों के चुंबकीय क्षेत्र से जुड़ता है।
रेसेनफेल्ड ने इसको उस स्थिति से समझाया कि जब आप किसी यातायात चक्र में फंस जाते हैं तो आपके पास बाहर निकलने के कम मार्ग होते हैं। जब तक आपको बाहर निकलने का स्थान नहीं मिलता तब तक आप उसी चक्र में घूमते रहते हैं। ठीक इसी तरह शनि के चारों ओर पाया जाने वाला प्लाज्मा भी चक्र में फंस जाता है। इसे एक्सप्रेस वे से बाहर निकलने वाले बिदुंओं के तौर पर समझा जा सकता है। इस शोध से वैज्ञानिकों को बृहस्पति जैसे ग्रह से उनके पदाथरें के बाहर निकलने के बारे में अधिक जानकारी जुटाने में मदद मिलेगी। यह शोध नेचर फिजिक्स जर्नल में प्रकाशित हुआ है।

A.P.J. Abdul Kalam- पूर्व राष्ट्रपति डॉक्टर अबूल पाकिर जैनुल्लाब्दीन अब्दुल कलाम

A.P.J. Abdul Kalam- पूर्व राष्ट्रपति डॉक्टर अबूल पाकिर जैनुल्लाब्दीन अब्दुल कलाम

ए.पी.जे अब्दुल कलाम (APJ Abdul Kalam) का जीवन परिचय

भारत के ग्यारहवें राष्ट्रपति ए.पी.जे अब्दुल कलाम का पूरा नाम डॉक्टर अवुल पाकिर जैनुल्लाब्दीन अब्दुल कलाम है. यह पहले ऐसे गैर-राजनीतिज्ञ राष्ट्रपति रहे जिनका राजनीति में आगमन विज्ञान और तकनीक के क्षेत्र में दिए गए उत्कृष्ट योगदान के कारण हुआ. ए.पी.जे अब्दुल कलाम का जन्म 15 अक्टूबर, 1931 को रामेश्वरम, तमिलनाडु में हुआ था. इनके पिता जैनुलाब्दीन एक कम पढ़े-लिखे और गरीब नाविक थे. वह नियमों के पक्के और उदार स्वभाव के इंसान थे जो दिन में चार वक्त की नमाज भी पढ़ते थे. अब्दुल कलाम के पिता अपनी नाव मछुआरों को देकर घर का गुजारा चलाते थे. परिणामस्वरूप बालक अब्दुल कलाम को अपनी आरंभिक शिक्षा पूरी करने के लिए घरों में अखबार वितरण करने का कार्य करना पड़ा. ए.पी.जे अब्दुल कलाम एक बड़े और संयुक्त परिवार में रहते थे. उनके परिवार के सदस्यों की संख्या का अंदाजा इसी बात से लगाया जा सकता है कि वह स्वयं पांच भाई एवं पांच बहन थे और घर में तीन परिवार रहा करते थे. ए.पी.जे अब्दुल कलाम का विद्यार्थी जीवन बहुत कठिनाइयों भरा बीता. जब वह आठ-नौ वर्ष के रहे होंगे, तभी से उन्होंने अखबार वितरण करने का कार्य शुरू कर दिया था. वह सुबह 4 बजे उठते और सबसे पहले गणित की ट्यूशन के लिए जाते, वहां से आकर पिता के साथ कुरान शरीफ का अध्ययन करते और फिर अखबार बांटने निकल पड़ते. बचपन में ही उन्होंने यह निश्चय कर लिया था कि उनका लक्ष्य विज्ञान और तकनीक के क्षेत्र में उन्नति करना ही है, जिसके लिए उन्होंने कॉलेज में भौतिक विज्ञान विषय को चुना. इसके बाद उन्होंने मद्रास इंस्टीट्यूट ऑफ़ टेक्नोलॉजी से एरोनॉटिकल इंजीनियरिंग की पढ़ाई संपन्न की.

ए.पी.जे अब्दुल कलाम (APJ Abdul Kalam) का व्यक्तित्व

ए.पी.जे अब्दुल कलाम की प्रतिभा के स्तर को इसी बात से समझा जा सकता है कि वह सीधे विज्ञान के क्षेत्र से राजनीति के सर्वोच्च पद पर आसीन हुए थे. द्वीप जैसे छोटे से शहर रामेश्वरम में पैदा हुए अब्दुल कलाम का प्रकृति से बहुत जुड़ाव रहा है. इसके पीछे शायद यह कारण भी हो सकता है कि उनका गृहस्थान स्वयं एक प्राकृतिक और मनोहारी स्थान था. बचपन से ही उन्होंने अपनी पढ़ाई को बहुत अधिक अहमियत दी. वह जानते थे कि उन्हें जीवन में सफल होना है तो पढ़ाई को अनदेखा नहीं किया जा सकता. अब्दुल कलाम का व्यक्तित्व इतना उन्नत है कि वह सभी धर्म, जाति एवं सम्प्रदायों के व्यक्ति नज़र आते हैं.

एपीजे अब्दुल कलाम: वह मानने थे “कुछ चीजें नहीं बदल सकतीं”

ए.पी.जे अब्दुल कलाम (APJ Abdul Kalam)- विज्ञान से राजनीति तक का सफर

सन 1962 में ए.पी.जे अब्दुल कलाम भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संगठन से जुड़ गए. इसके बाद से ही उन्होंने अपनी सफलता की कहानी गढ़नी शुरू कर दी. डॉक्टर अब्दुल कलाम को प्रोजेक्ट डायरेक्टर के रूप में भारत का पहला स्वदेशी उपग्रह (एस.एल.वी तृतीय) प्रक्षेपास्त्र बनाने का श्रेय हासिल है. डॉक्टर ए.पी.जे अब्दुल कलाम जुलाई 1992 से दिसम्बर 1999 तक रक्षा मंत्री के विज्ञान सलाहकार तथा सुरक्षा शोध और विकास विभाग के सचिव रहे. उन्होंने स्ट्रेटेजिक मिसाइल्स सिस्टम का उपयोग आग्नेयास्त्रों के रूप में किया. यह भारत सरकार के मुख्य वैज्ञानिक सलाहकार भी रहे. ए.पी.जे अब्दुल कलाम को भारतीय जनता पार्टी समर्थित एन॰डी॰ए॰ घटक दलों ने राष्ट्रपति के चुनाव के समय अपना उम्मीदवार बनाया था जिसका वामदलों के अलावा समस्त दलों ने भी समर्थन किया. 18 जुलाई, 2002 को डॉक्टर कलाम को नब्बे प्रतिशत बहुमत द्वारा भारत का राष्ट्रपति चुना गया था.

ए.पी.जे अब्दुल कलाम (APJ Abdul Kalam) की उपलब्धियां

डॉक्टर अब्दुल कलाम को प्रोजेक्ट डायरेक्टर के रूप में भारत का पहला स्वदेशी उपग्रह (एस.एल.वी. तृतीय) प्रक्षेपास्त्र बनाने का श्रेय हासिल है.

जुलाई 1980 में इन्होंने रोहिणी उपग्रह को पृथ्वी की कक्षा के निकट स्थापित किया था.

ए.पी.जे अब्दुल कलाम ने पोखरण में दूसरी बार न्यूक्लियर विस्फोट भी परमाणु ऊर्जा के साथ मिलाकर किया. इस तरह भारत ने परमाणु हथियार के निर्माण की क्षमता प्राप्त करने में सफलता अर्जित की.

इसके अलावा डॉक्टर कलाम ने भारत के विकास स्तर को 2020 तक विज्ञान के क्षेत्र में अत्याधुनिक करने के लिए एक विशिष्ट सोच भी प्रदान की.

ए.पी.जे अब्दुल कलाम (APJ Abdul Kalam) को दिए गए सम्मान

ए.पी.जे अब्दुल कलाम को विज्ञान के क्षेत्र में अपने उत्कृष्ट योगदान के लिए भारत के नागरिक सम्मान के रूप में 1981 में पद्म भूषण, 1990 में पद्म विभूषण, 1997 में भारत रत्न प्रदान किए गए.

ए.पी.जे अब्दुल कलाम एक सामान्य परिवार से संबंधित असमान्य शख्सियत के रूप में जाने जाते हैं जिन्होंने एरोनॉटिकल क्षेत्र में भारत को एक नई ऊंचाई पर पहुंचाया है. अब्दुल कलाम भारत के पहले ऐसे राष्ट्रपति हैं जो अविवाहित होने के साथ-साथ वैज्ञानिक पृष्ठभूमि से राजनीति में आए है. सर्वपल्ली राधाकृष्णन और डॉक्टर जाकिर हुसैन के बाद यह एकमात्र ऐसे राष्ट्रपति हैं जिन्हें भारत रत्न मिलने का सम्मान राष्ट्रपति बनने से पूर्व ही प्राप्त हो गया था.

ख्वाबों की एक अनोखी उड़ान: एपीजे अब्दुल कलाम

Former Indian President Dr. Zakir Hussain – भारत के तीसरे राष्ट्रपति डॉ जाकिर हुसैन

साइंस के कमाल ने दुनिया को चौंकाया

June will be one second longer this year

http://umangspaceencyclopedia.blogspot.in/

If your birthday falls on June 30, you can celebrate for a wee bit longer this year!

The last day of June this year will get an extra second after the Paris Observatory announced it was adding a leap second to clocks.

Dials will read 11:59:60 on June 30 as clocks hold their breath for a second to allow the Earth's rotation to catch up with atomic time, experts said.

Atomic time is constant, but the Earth's rotation is gradually slowing down by around two thousandths of a second per day.

Scientists at the International Earth Rotation Service in France monitor the Earth's rotation and tweak time where necessary.

Software companies are already bracing themselves for problems. When the last leap second was added in 2012, several companies reported crashes and there were also problems with programmes written in Java, the Telegraph reported.

"The Earth is slowing down a little bit," said Nick Stamatakos, the chief of Earth Orientation Parameters at the US Naval Observatory.

"They add an extra second to something called UTC (Coordinated Universal Time) in order to make sure the rate of UTC is the same as atomic time," Stamatakos said.

The first leap second was added in 1972, and it will be the 26th time it has been added to clocks in history.

Adding the leap second will mean that at 11:59:59pm on June 30 for one second clocks will read 11:59:60 pm.

"For that day [June 30] there'll be 86,401 seconds, instead of 86,400 seconds. The length of the day for you and I and everyone on the Earth will have an extra second," Stamatakos added.

 

 

 

આર્ટિસ્ટે દોડાવ્યા કલ્પનાઓનાં ઘોડાપૂર, આવું હોઇ શકે છે મંગળ પર જીવન

આર્ટિસ્ટે દોડાવ્યા કલ્પનાઓનાં ઘોડાપૂર, આવું હોઇ શકે છે મંગળ પર જીવન

અજબ-ગજબ ડેસ્ક: વૈજ્ઞાનિકોને મંગળ ગ્રહ પર પહોંચવામાં ભલે હજી અમુક વર્ષો લાગે. પરંતુ એક સ્વિડિશ આર્ટિસ્ટે મંગળ ગ્રહ પર ભાવિ જીવનની અમુક તસવીરો તૈયાર કરી છે. જે જોઇને ભવિષ્યમાં ત્યાં માણસો કેવી રીતે રહેશે તેનો અંદાજો લગાવી શકાય છે. આર્ટિસ્ટ વિલે એરિક્સન પ્રમાણે ત્યાં ડોમ જેવી એક સરંચના અને અમુક કોલોનીઓ બનેલી હશે, જ્યાં લોકો રહેશે. આ ડોમની અંજર જ શાકભાજી અને ફળો ઉગશે. જોકે એ વાત જાણી શકાય નથી કે વિલેની આ તસવીરો પાછળ તેમણે કેટલા વૈજ્ઞાનિક વિચારોને ધ્યાનમાં રાખ્યા છે. જોકે આ એક શરૂઆત કહી શકાય અને ભવિષ્યમાં આપણને મંગળ પરનાં ભાવિ જીવન સંબંધિત વધુ તસવીરો જોવા મળી શકે છે. જેમાંથી ઘણી હકિકત પણ બની શકે છે.

http://umangspaceencyclopedia.blogspot.in

Source - DivyaBhaskar